Borsa İstanbul bünyesinde işlem gören şirketler, belirli kriterlere ve büyüklüklere göre farklı pazar yapıları altında gruplandırılır. Bu pazar yapısı, yatırımcıların risk ve likidite tercihlerine göre seçim yapmalarını kolaylaştırır. Bir şirketin hangi pazarda yer aldığı, o hissenin işlem görme esaslarını, derinliğini ve kurumsal denetim standartlarını belirler. Borsa içerisindeki pazar segmentasyonu, piyasa düzenini sağlamak ve küçük yatırımcıyı korumak adına geliştirilmiş bir hiyerarşidir.
Yıldız Pazar ve Kriterleri
Yıldız Pazar, Borsa İstanbul'un en prestijli ve işlem hacmi en yüksek şirketlerinin yer aldığı segmenttir. Bu pazarda işlem gören şirketlerin piyasa değerleri, halka açıklık oranları ve finansal rasyoları oldukça yüksek standartlara tabidir. Genellikle BIST 100 endeksini oluşturan lokomotif şirketler burada bulunur. Hisse senedi yatırımı yapan büyük kurumsal fonlar ve yabancı yatırımcılar, likidite avantajı nedeniyle ağırlıklı olarak Yıldız Pazar şirketlerini tercih ederler. Bu pazardaki hisseler, sürekli işlem yöntemiyle gün boyu kesintisiz olarak alınıp satılabilir.
Ana Pazar ve Yatırımcı Profili
Yıldız Pazar'ın büyüklük kriterlerini tam olarak karşılamayan ancak finansal yapısı sağlam olan şirketler Ana Pazar'da yer alır. Bu pazardaki şirketler, genellikle orta ölçekli sanayi ve hizmet sektörü temsilcileridir. Likidite oranları Yıldız Pazar'a göre biraz daha düşük olsa da geniş bir yatırımcı kitlesine hitap ederler. Döviz bazlı kazanç potansiyeli taşıyan birçok ihracatçı şirket Ana Pazar üzerinden işlem görmektedir. Yatırımcılar için Ana Pazar, büyüme potansiyeli yüksek şirketleri keşfetmek adına önemli bir alandır.
Alt Pazar ve İşlem Esasları
Daha küçük ölçekli ve halka açık pay değeri daha düşük olan şirketlerin bulunduğu segment Alt Pazar olarak adlandırılır. Bu pazardaki hisselerde işlem hacmi sınırlı olabildiği için fiyat dalgalanmaları (volatilite) daha sert yaşanabilir. Alt Pazar'da işlem gören şirketler için kamuyu aydınlatma ve şeffaflık kuralları geçerli olsa da likidite riskine karşı yatırımcıların daha dikkatli olması gerekir. Borsa yönetimi, bu pazardaki riskleri yönetmek adına zaman zaman brüt takas veya tek fiyat işlem yöntemi gibi farklı uygulama kuralları getirebilir.
Yakın İzleme Pazarı (YİP)
Yakın İzleme Pazarı, finansal durumu bozulmuş, ortaklık yapısında sorunlar olan veya borsa kotasyon şartlarını yitirmiş şirketlerin geçici olarak tutulduğu yerdir. Eski adıyla "Gözaltı Pazarı" olarak bilinen bu segmentte işlem gören şirketler yüksek risk taşır. Bu pazardaki işlemler, günün belirli saatlerinde "tek fiyat" yöntemiyle gerçekleşir. Altın fiyatları gibi stabilite arayan yatırımcılar için uygun olmayan bu pazar, genellikle çok yüksek risk alabilen ve spekülatif beklentisi olan yatırımcılar tarafından takip edilir. Şirketler gerekli şartları sağladığında buradan üst pazarlara tekrar çıkabilirler.
Piyasa Öncesi İşlem Platformu (PÖİP)
Halka açık olan ancak borsa kotunda yer almayan, çok az ortağı bulunan veya payları sınırlı el değiştiren şirketlerin işlem gördüğü platformdur. PÖİP, genellikle aile şirketlerinin veya yerel ölçekteki kooperatiflerin paylarının organize bir piyasada işlem görmesini sağlar. Buradaki hisse senedi işlemleri oldukça kısıtlıdır ve fiyat oluşumu her zaman sağlıklı olmayabilir. Yatırımcıların bu platformda işlem yapmadan önce şirketin mali yapısını ve ortaklık haklarını çok iyi analiz etmesi gerekir.