Kotasyon, bir şirketin sermaye piyasası araçlarının borsa listesine alınması ve borsa pazarlarında işlem görmeye başlamasıdır. Kotasyon şartları, yatırımcıların sermayelerini emanet edecekleri şirketlerin belirli bir kalitede, şeffaflıkta ve finansal güçte olmasını garanti altına alan kurallar bütünüdür. Borsa İstanbul yönetimi, bu şartları şirketlerin büyüklüğüne ve işlem görecekleri pazara göre kademelendirir. Bu süreç, sadece teknik bir onay değil, şirketin kurumsal olgunluğunun bir tescili niteliğindedir.
Finansal Tablolar ve Kar Şartı
Kotasyonun en temel şartı, şirketin geçmiş dönem performansının ölçülebilir ve pozitif olmasıdır. Genellikle şirketin kuruluşundan itibaren en az iki takvim yılı geçmiş olması ve bu yıllara ait finansal tabloların bağımsız denetimden geçmiş olması gerekir. Özellikle son yıla ait tablolarda faaliyet kârı elde edilmiş olması, şirketin operasyonel başarısının bir kanıtı olarak aranır. Hisse senedi piyasasına giren bir şirketin, yatırımcılarına sürdürülebilir bir büyüme hikayesi sunabilmesi için bu mali disiplin şarttır.
Özsermaye ve Piyasa Değeri Limitleri
Şirketlerin borsaya kote olabilmesi için belirli bir özsermaye büyüklüğüne ulaşmış olmaları istenir. Bu limitler, şirketin hangi pazarda yer alacağına göre değişir; örneğin Yıldız Pazar için aranan özsermaye ve piyasa değeri şartları, Ana Pazar'a göre çok daha yüksektir. Borsa yönetimi, özsermayesinin tamamını yitirmiş veya aşırı borçlu şirketlerin halka arzına izin vermeyerek piyasa riskini minimize eder. Piyasa değeri kriteri ise hissenin borsada yeterli derinliğe ulaşabileceğinin bir ön göstergesidir.
Payların Halka Arz Edilme Oranı
Kotasyon şartlarından bir diğeri de halka arz edilecek payların toplam sermayeye olan oranıdır. Hisselerin piyasada sağlıklı fiyat oluşturabilmesi için yeterli miktarda payın "fiili dolaşımda" olması gerekir. Eğer halka açıklık oranı çok düşük kalırsa, hisse fiyatı suni hareketlere açık hale gelir. Döviz likiditesinin yüksek olduğu bir piyasa ortamında, yeterli halka açıklık oranına sahip olmayan şirketler endeks hesaplamalarında da ağırlık kazanamazlar.
Hukuki ve Teknik Uygunluk
Şirketin ana sözleşmesi, yürürlükteki mevzuata ve ortaklık haklarına uygun olmalıdır. Payların devir ve tedavülünü kısıtlayan maddeler bulunmamalıdır. Ayrıca şirketin faaliyetlerini etkileyecek büyüklükte hukuki uyuşmazlıkların bulunmaması veya bu durumların izahnamede açıkça belirtilmesi istenir. Altın fiyatları gibi standart bir varlık sınıfının aksine, hisse senedi bir mülkiyet hakkı doğurduğu için bu hukuki şeffaflık kotasyonun olmazsa olmazıdır.
Süreklilik ve İzleme Süreci
Kotasyon bir defaya mahsus bir onay değildir; şartların kaybedilmesi durumunda "kottan çıkarma" mekanizması devreye girer. Şirketler, borsa kotunda kaldıkları süre boyunca finansal raporlama standartlarına uymak ve kurumsal yönetim ilkelerini uygulamak zorundadır. Hisse senedi piyasasının güvenilirliği, bu kotasyon şartlarının tavizsiz uygulanmasına bağlıdır. Planlı bir yatırımcı, bir şirketin kotasyon şartlarını ucu ucuna mı karşıladığını yoksa bu standartların çok üzerinde mi olduğunu analiz ederek risk profilini belirleyebilir.