Borsada bir şirketin pahalı mı yoksa ucuz mu olduğunu anlamak için kullanılan en popüler değerleme ölçütü Fiyat/Kazanç (F/K) oranıdır. F/K oranı, bir şirketin hisse fiyatının, hisse başına kârına (HBK) bölünmesiyle hesaplanır. Basit bir ifadeyle bu oran, yatırımcıların şirketin elde ettiği her 1 TL'lik kâr için piyasada kaç TL ödemeye razı olduklarını gösterir. Ayrıca, şirketin kârını bu seviyede tutması varsayımıyla, yapılan yatırımın kaç yılda kendini amorti edeceğinin de bir göstergesidir.
F/K Oranı Nasıl Hesaplanır?
F/K oranını hesaplamak oldukça kolaydır. Örneğin, bir hisse senedi fiyatı 100 TL ise ve şirketin hisse başına kârı 10 TL ise, F/K oranı 10'dur ($100 / 10 = 10$). Bu, yatırımın 10 yılda kendini geri ödeyeceği anlamına gelir.
Analizlerde iki tür F/K dikkate alınır:
-
Cari F/K: Şirketin son dört çeyrekte açıkladığı gerçekleşen kârlar üzerinden hesaplanır.
-
İleri F/K (Forward P/E): Analistlerin gelecek bir yıl için bekledikleri kâr tahminleri üzerinden hesaplanır. Büyüme potansiyeli yüksek şirketlerde ileri F/K genellikle daha düşüktür.
Yüksek F/K Her Zaman "Pahalı" mı Demektir?
Yüksek bir F/K oranı ilk bakışta hissenin pahalı olduğunu düşündürse de durum her zaman böyle değildir. Teknoloji veya yazılım gibi yüksek büyüme beklentisi olan sektörlerde F/K oranları genellikle yüksektir. Yatırımcılar, şirketin gelecekte çok daha büyük kârlar açıklayacağına inandıkları için bugünden yüksek bir prim ödemeyi kabul ederler. Öte yandan, olgunluğa erişmiş ve büyüme hızı yavaşlamış sanayi şirketlerinde F/K oranlarının daha düşük olması beklenir. Bu nedenle F/K oranı, mutlaka şirketin geçmiş ortalamaları ve sektördeki rakipleriyle kıyaslanmalıdır.
Düşük F/K Oranı Bir Fırsat mı, Yoksa Tuzak mı?
Çok düşük bir F/K oranı, hissenin "ucuz" ve "kelepir" olduğu anlamına gelebileceği gibi bir "değer tuzağı" (value trap) da olabilir. Eğer bir şirketin işleri kötüye gidiyorsa, pazar payını kaybediyorsa veya gelecekte kârının ciddi şekilde düşmesi bekleniyorsa, piyasa bu hisseyi düşük F/K ile fiyatlar. Ayrıca tek seferlik gayrimenkul satışları gibi sürekliliği olmayan gelirler kârı yapay olarak yükseltip F/K'yı düşürebilir. Yatırımcılar, düşük F/K'nın arkasında yatan nedenin geçici bir kriz mi yoksa kalıcı bir gerileme mi olduğunu iyi analiz etmelidir.
Sektörel Farklılıklar ve Çarpan Analizi
F/K oranı sektörden sektöre büyük farklılıklar gösterir. Örneğin bankacılık sektöründe 5-6 seviyelerindeki F/K oranları normal kabul edilirken, savunma sanayii veya yenilenebilir enerji şirketlerinde bu rakam 30-40 seviyelerine çıkabilir. Piyasada altın fiyatları gibi güvenli varlıklara talebin arttığı veya faizlerin yükseldiği dönemlerde, yüksek F/K'lı büyüme hisseleri daha fazla satış baskısı yiyebilir. Çünkü artan faizler, gelecekteki kârların bugünkü değerini düşürür.
F/K Oranının Sınırları
F/K oranı sadece kâr açıklayan şirketler için hesaplanabilir; zarar eden şirketlerin F/K'sı yoktur. Ayrıca yoğun yatırım döneminde olan ve amortisman giderleri nedeniyle net kârı düşük görünen şirketlerde F/K yanıltıcı olabilir. Bu gibi durumlarda FD/FAVÖK (Firma Değeri / Faiz Amortisman Vergi Öncesi Kâr) gibi diğer çarpanlar analize dahil edilmelidir. Borsa yatırımı yaparken F/K oranını tek başına bir karar mercii değil, finansal tablonun parçalarından biri olarak görmek en sağlıklı yaklaşımdır.