Borsada bir şirketin varlıklarına oranla nasıl fiyatlandığını anlamak için kullanılan en temel çarpanlardan biri Piyasa Değeri / Defter Değeri (PD/DD) oranıdır. Bu oran, şirketin borsa üzerindeki toplam değerinin, muhasebe kayıtlarındaki özsermayesine (defter değerine) bölünmesiyle hesaplanır. Yatırımcılar için PD/DD oranı, şirketin sahip olduğu binalar, makineler, nakit ve diğer varlıkların piyasa tarafından ne kadar primli veya iskontolu fiyatlandığını gösteren bir "paha biçme" cetvelidir.
PD/DD Oranı Nasıl Hesaplanır?
Bu oranı hesaplamak için iki temel veriye ihtiyaç duyulur:
-
Piyasa Değeri: Hisse fiyatı ile toplam hisse sayısının çarpımıdır.
-
Defter Değeri: Şirketin toplam varlıklarından toplam yükümlülüklerinin çıkarılmasıyla elde edilen özsermayedir.
Formül şöyledir:
Eğer bir şirketin PD/DD oranı 1 ise, şirket borsada tam olarak defter değeriyle fiyatlanıyor demektir. Oranın 1'den küçük olması hissenin "iskontolu" (varlık değerinin altında), 1'den büyük olması ise "primli" işlem gördüğüne işaret eder.
PD/DD Oranının Yorumlanması ve Sektörel Farklar
PD/DD oranı yorumlanırken şirketin faaliyet gösterdiği sektör hayati önem taşır. Ağır sanayi, çimento veya gayrimenkul yatırım ortaklıkları (GYO) gibi varlık yoğun sektörlerde bu oranın düşük olması beklenir. Ancak yazılım, biyoteknoloji veya marka değeri çok yüksek olan hizmet şirketlerinde PD/DD oranının 10 veya 20 gibi yüksek rakamlarda olması normal karşılanabilir. Çünkü bu şirketlerin asıl değeri bilançodaki makinelerden değil, fikri mülkiyet, insan kaynağı ve büyüme potansiyelinden gelir.
Düşük PD/DD Her Zaman Bir Fırsat mıdır?
Piyasada bir hisse senedi PD/DD oranına göre çok ucuz görünüyorsa, bunun nedenleri derinlemesine araştırılmalıdır. Şirket sürekli zarar ediyorsa, özsermayesi eriyorsa veya varlıkları kağıt üzerinde değerli görünse de nakde dönüştürülmesi zorsa (likidite sorunu), piyasa bu riski fiyatlayarak oranı 1'in altında tutar. "Değer tuzağı" denilen bu duruma düşmemek için düşük PD/DD oranına sahip şirketin özsermaye kârlılığının artış eğiliminde olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Özsermaye Kârlılığı ile İlişkisi
PD/DD oranının en sağlıklı yorumlanma biçimi, özsermaye kârlılığı (ROE) ile birlikte bakılmasıdır. Bir şirket özsermayesini çok yüksek bir oranda kârla çalıştırıyorsa, piyasanın o şirkete defter değerinin kat kat üzerinde bir bedel biçmesi oldukça rasyonaldir. Eğer özsermaye kârlılığı sektör ortalamasının üzerindeyse, yüksek bir PD/DD oranı hissenin pahalı olduğu anlamına gelmeyebilir. Aksine, verimsiz çalışan bir şirketin PD/DD oranının düşük olması, o hissenin ucuz olduğu anlamına da gelmez.
Makroekonomik Etkiler ve Yeniden Değerleme
Enflasyonist dönemlerde şirketlerin bilançolarındaki gayrimenkuller ve makineler eski maliyetlerle kayıtlı kalabilir. Bu durum defter değerinin olduğundan düşük görünmesine ve PD/DD oranının yapay olarak yükselmesine neden olur. Şirketler "yeniden değerleme" yaptıklarında defter değerleri artar ve PD/DD oranları normalleşir. Borsa yatırımcısı, özellikle döviz kurlarındaki artışın varlık değerleri üzerindeki etkisini takip ederek, henüz raporlara yansımamış gizli iskontoları keşfedebilir. Altın fiyatları gibi varlıklarla portföy çeşitlendiren yatırımcılar için PD/DD, hisse seçiminde sağlam bir temel dayanak noktası oluşturur.